De tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten; de TONK, die in het leven is geroepen om huishoudens te ondersteunen tijdens de coronamaatregelen, leidt tot grote verschillen in de uitvoering. Je zou maar in Brielle wonen en aanspraak moeten maken op de regeling. Dan krijg je nog geen 8% van het bedrag dat een aanvrager in Amstelveen of Aalsmeer zou kunnen krijgen. Dit blijkt uit data-analyse van de redactie van alle 352 gemeentelijke websites en de sociale diensten.

Ieder huishouden in Nederland kan de TONK aanvragen mits er sprake is van minder inkomsten door de coronamaatregelen van de overheid. Het aanvragen van de regeling kan bij de gemeente. De overheid riep bij aanvang van de ondersteuningsmaatregel gemeenten op tot een ruimhartig beleid. Deze term wordt echter verschillend vormgegeven door de 352 gemeenten van Nederland.

De verschillen tussen gemeenten worden extra duidelijk tijdens een data-analyse op basis van 352 gemeentelijke websites. De redactie bekeek tot en met 17 april welke beleidsregels er bekend zijn gemaakt op de websites van de gemeenten. Duidelijk is geworden dat burgers voor de TONK beter in Amstelveen of Aalsmeer beter af zijn, dan inwoners van sommige Gooise gemeenten of de grote steden.

Het wordt normaal gevonden dat er verschillen zijn tussen gemeenten reageert hoogleraar ruimtelijke Econometrie Paul Elhorst: “Dit is bijvoorbeeld ook zichtbaar bij de afvalstoffenheffing per gemeente. Het hangt vaak af van de politieke samenstelling van de Colleges van Burgemeester en Wethouders”.

Maar de verschillen bij de uitvoering van de TONK zijn wel heel groot. Waar men in Amstelveen en Aalsmeer maximaal 2.000 euro kan ontvangen per maand, is dat in diverse Gooise gemeenten, Brielle, Eemnes en Nissewaard hoogstens 150 euro per maand. En bij de grote gemeenten zoals Utrecht en Rotterdam kan men rekenen op respectievelijk 750 euro, dan wel 1.500 euro in totaal. Omgerekend is dat 125 tot 250 euro per maand.

Eind maart was bij 36% van de gemeenten het beleid nog niet bekend. Toen kon de regeling aangevraagd worden bij 208 gemeenten. Inmiddels is bij het merendeel het beleid op de website te lezen.

Op de laatste peildatum (17 april) was het bij vier gemeenten onmogelijk om de TONK aan te vragen. Bij twintig gemeenten is het informatie over de TONK moeilijk te vinden. Op 113 gemeentewebsites wordt er helemaal geen bedrag genoemd. De gemeente Heerlen heeft als enige expliciet geen grens gesteld aan het maximale bedrag.

Bij navraag bij de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) blijkt dat gemeenten helemaal vrij zijn om hun eigen beleid te bepalen. Eerder zei een woordvoerder hierover dat de gemeenten met minder financiële draagkracht voorzichtig waren bij het vaststellen van het beleid. Toen later bleek dat de overheid het eerder toegezegde bedrag van 130 miljoen euro zou verdubbelen, werd door sommige gemeenten het maximale bedrag enigszins naar boven bijgesteld. Dat de gemeenten in eerste instantie terughoudend waren bij het vaststellen van de maximale tegemoetkoming wordt door de woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken en werkgelegenheid ‘terecht’ genoemd. Het financiële risico was lastig in te schatten doordat het aantal aanvragen vooraf onbekend was.

Of de verdubbeling van de gemeentegelden geleid heeft tot een significante verandering in het beleid is nog niet duidelijk. De NOS kopte eerder al  dat de nieuwe TONK-steunregeling veel minder wordt gebruikt dan gemeenten hadden verwacht. “Tot nu toe gaat het om duizenden aanvragen landelijk en we hadden toch wel op tienduizenden aanvragen gerekend”, zei Peter Heijkoop van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, tevens wethouder in Dordrecht tegen de NOS.

Hebben overheid en gemeenten een regeling opgetuigd die nu al niet toereikend is? Volgens de woordvoerder van SZW druppelen de eerste inzichten over de tijdelijke regeling nu binnen. In een later stadium wil het ministerie conclusies gaan trekken.

De TONK is een tijdelijke regeling die tot 1 juli dit jaar geldt. Wat hierna met de huishoudens zal gebeuren die aanspraak maken op deze regeling is niet bekend. De regeling wordt betaald vanuit het gemeentefonds waardoor gemeenten afhankelijk zijn van de verdeelsleutel die binnenkort opnieuw zal worden vastgesteld. Eerder al maakte het NRC bekend dat met name de minder draagkrachtige gemeenten door deze nieuwe vaststelling op fors minder geld uit het gemeentefonds kunnen rekenen.

De VNG zegt hierover: “Er is bij gemeenten daarom enige tijd onzekerheid geweest over de toereikendheid van het budget. Dat maakt dat gemeenten vanwege de financiële risico’s wat terughoudend waren met het vaststellen van een ruimhartig beleid. Gelet op de huidige onzekere financiële positie van gemeenten begrijpen wij dat goed.”

Waardeer deze site!

Onze content is gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je dat laten blijken met een kleine financiële bijdrage.

Mijn gekozen waardering € -

Anne Claire Vink
"Een journalistieke diamant, ongepolijst en misschien juist daarom zo ontwapenend, aanstekelijk en effectief als interviewer..." Freelancer Anne Claire is een gedreven journalist. Haar publicaties gaan vooral over mensenrechten en politiek in Nederland en Europa. Kleine en grotere onderwerpen zijn bij haar in goede handen. Naast schrijvend journalist is zij werkzaam als podcastmaker. Tijdens het interviewen is Anne Claire in staat om de geïnterviewden tot hun recht te laten komen. Met haar onbevangenheid, kritische blik en door samen te werken met andere journalisten, wil zij journalistiek werk blijven maken voor een publiek dat uitkijkt naar iedere volgende publicatie.